Leefomgeving en veiligheid

Wat is de bedoeling van dit programma?

Leefomgeving
De openbare ruimte is onze woon-, werk- en leefomgeving en daarmee van groot belang voor inwoners, ondernemers en bezoekers van Nieuwegein. Wij streven ernaar de openbare ruimte toegankelijk en aantrekkelijk te maken en te houden voor huidige en toekomstige generaties – jong en oud – als omgeving om in te wonen, recreëren en werken. We behouden en versterken de kwaliteit van de openbare ruimte en stellen de gebruiker en of functie centraal. We doen dat samen met inwoners, gebruikers, partners. 

Veiligheid
Nieuwegein is een gevarieerde en veilige stad, waar de huidige en volgende generaties graag zijn. Samen met inwoners, ondernemers en partners vergroten we de bewustwording en de weerbaarheid en versterken we de veiligheid.

Wat hebben we bereikt?

Thema I Leefomgeving

Beheerplannen
We werken op basis van beheerplannen aan het onderhoud van de stad. Zo zorgen we voor voorzieningen van goede kwaliteit, die voldoende beschikbaar zijn en goed beheerd worden. Het gaat dan om:

• Wegen
• Civiele kunstwerken
• Weg -en straatmeubilair
• Riolering en baggeren (Gemeentelijk Rioleringsplan - GRP)
• Openbaar groen
• Spelen en bewegen
• Verkeersregelinstallaties (VRI's)

In de paragraaf kapitaalgoederen vindt u aanvullende informatie over de beheerplannen.

Afval en grondstoffen
Het Grondstoffen inzamelplan (GIP) ‘Meer grip op grondstoffen’ 2021-2024 – verlengd tot met 2026 - is het kader waarbinnen het afvalbeleid wordt uitgevoerd. In 2025 hebben wij conform het GIP gewerkt aan deze doelen door inwoners te helpen hun afval beter te scheiden en zo het restafval te verminderen. Om samen met inwoners en de inzamelaar te zorgen dat het afval op de juiste plek terecht komt, is er een bijplaatsplan opgesteld. Daarbij is aan verschillende projecten gewerkt die bewustwording over afval combineren met opruimen in de directe leefomgeving. Zo is er gestart met een peukenstofzuiger voor de wijkcoördinatoren, is Prullie op veel scholen aanwezig geweest om kinderen te vertellen over het belang van afval scheiden en zelf aan de slag te gaan met zwerfafval-pakken (zappen). Ook is er in veel wijken actief zwerfafval opgeruimd door Zappers. Na een enquête onder inwoners over het scheiden van gft-afval bleek dat veel mensen hier meer aanmoediging bij kunnen gebruiken. Daarom is er gewerkt aan een nieuwe communicatiecampagne over het belang van het scheiden van GFT.

Riolering en waterhuishouding
We voerden de acties uit die zijn opgenomen in het beheerplan 2024-2027. Er zijn diverse reparaties aan het hoofdriool en de aansluitleidingen van de kolken en woningen uitgevoerd op basis van inspecties, hydraulische berekeningen en calamiteiten. Hier zijn verschillende technieken voor gebruikt. Daarnaast zijn diverse installaties gerenoveerd, waaronder de installaties voor de afvoer van afvalwater.
Er is 5 km aan watergangen gebaggerd om een goede afvoer van water te waarborgen.

Openbaar groen
We hebben de acties uitgevoerd uit het beheerplan openbaar groen en het omgevingsprogramma Natuur in de stad 2023-2033. Zo draagt het groen bij aan een betere biodiversiteit. De aanbesteding voor de bestekken West en Noord in 2024 is gegund. In 2025 is deze aan de tweede inschrijver gegund omdat er in gezamenlijkheid besloten is om niet door te gaan met de winnende inschrijver. De aanbesteding voor het onderhoud van het Natuurkwartier heeft in 2025 ook niet plaatsgevonden. Er is besloten om, vanwege de verbouwing op het Natuurkwartier, begin 2026 aan te besteden.

Mobiliteit
De Mobiliteitsvisie Nieuwegein 2030 (2021-067) en het bijbehorende Mobiliteitsprogramma Nieuwegein 2030 (2021-386) zijn de kaders voor de mobiliteitsprojecten. Wij hebben gewerkt aan:

• Project ‘bus halteert op de rijbaan’, er resteert nog een laatste halte (Doorslag) voor 2026;
• Aanwijzen locaties voor fietsstraten;
• Aanpassen 21 bushaltes zodat ze voldoen aan de toegankelijkheidsnormen;
• Het plaatsen van overdekte fietsenstallingen bij drukke bushaltes;
• Het verbeteren van de OV-bereikbaarheid van Het Klooster door het instellen van buslijn 66;
• Voorbereiden van de alternatieve noord-zuid fietsroute Mendes da Costalaan;
• Voorbereiden van de doorfietsroutes Utrecht-Nieuwegein-IJsselsein en Houten-Nieuwegein-Lage Weide;
• Monitoren gebruik gratis parkeerplaatsen bij tramhaltes;
• Aanbieden deelfietsen bij grotere tramhaltes.

Spelen en bewegen
Vanuit buurtaanpak spelen zijn volgens het beheerplan 2024-2027 voor 13 speelbuurten, zo'n 48 locaties, participaties gevoerd en ontwerpen tot stand gekomen. Aanvullend hebben we net als voorgaande jaren ook onderhoud uitgevoerd om toestellen veilig en verantwoord in stand te houden. Het grootste en meest zichtbare onderhoud is uitgevoerd aan de sportplek Galecopperzoom. Vanuit het beheer en onderhoud en in het kader van duurzaamheid hebben we in 2025 veel meer levensduur verlengende werkzaamheden uitgevoerd, zoals vervangen van onderdelen in plaats van een heel toestel vervangen.

Wegen en civiele kunstwerken
We hebben een aantal kleine en grote werkzaamheden uitgevoerd vanuit de beheerplannen.  
Denk hierbij aan:

• Diverse reconstructies van wegen.
• Buurtgericht onderhoud in diverse buurten.
• Klein en groot onderhoud naar aanleiding van schades.

Zie ook 2.2.5 Onderhoud kapitaalgoederen voor enkele voorbeelden van specifieke uitgevoerde projecten.

Openbare verlichting
In 2025 heeft de gemeente op het terrein van de openbare verlichting duidelijke en meetbare resultaten behaald. De belangrijkste onderwerpen zijn:

Herijking contractvorm en terugname beheer
Tot en met eind 2024 werd het onderhoud en beheer uitgevoerd in de vorm van een ‘leaseconstructie’. Vanaf 2025 is het beheer volledig in eigen hand. Het RAW-contract (gestandaardiseerde contractvorm) met de nieuwe aannemer resulteert in betere afstemming, snellere uitvoering en meer grip op kwaliteit en kosten (besparing t.o.v. 2024 ruim € 600.000).

Versnelling verduurzaming armaturen
In 2025 zijn circa 1.000 conventionele armaturen vervangen door LED-verlichting. In totaal zijn binnen het areaal openbare verlichting inmiddels circa 14.000 armaturen voorzien van LED-verlichting (op een totaal van ca. 15.000). Daarmee is het overgrote deel van de openbare verlichting verduurzaamd. LED-armaturen hebben een veel langere levensduur, zijn energiezuiniger (ca. 20% lager energieverbruik) en vergen nagenoeg geen onderhoud. Zoals hierboven benoemd is er ten opzichte van 2024 een (structurele) besparing gerealiseerd van ruim € 600.000.

Start verLEDding tunnelverlichting
De gemeente is gestart met het vervangen van alle tunnelarmaturen in Nieuwegein door LED-verlichting. Hiermee wordt ingezet op verdere energiebesparing, verbeterde lichtkwaliteit en verhoogde veiligheid.

Versterking samenwerking met netbeheerder
De samenwerking met netbeheerder Stedin is geïntensiveerd. De gemeente is met Stedin in gesprek om het aantal netwerkstoringen te reduceren en waar mogelijk het verouderde laagspanningsnet te verbeteren, met als doel de betrouwbaarheid van de openbare verlichting verder te vergroten.

Met deze maatregelen is in 2025 zowel financieel als inhoudelijk substantiële voortgang geboekt op het gebied van openbare verlichting. Ondanks deze voortgang hebben zich in 2025 in verschillende buurten grote storingen in de straatverlichting voorgedaan. Deze storingen werden hoofdzakelijk veroorzaakt door defecten in het verouderde ondergrondse kabelnetwerk en graafschades. Netbeheerder Stedin is verantwoordelijk voor het beheer en herstel. Tussen de netbeheerder en de gemeente vindt regelmatig overleg plaats over stapsgewijze vernieuwing van het netwerk, prioritering van verbeteringen aan het bestaande netwerk en werkzaamheden voor het herstel en voorkomen van storingen.

Verkeersregelinstallaties (VRI's)
Op basis van doelstellingen uit het beheerplan hebben wij 5 VRI's van de nieuwste generatie (iVRI) geïnstalleerd, hoofdzakelijk op de Zuidstedeweg. Bij de nieuwe iVRI op het kruispunt Vreeswijksestraatweg/Binnenwal zijn verschillende maatregelen succesvol geïmplementeerd. Zo staat het verkeerslicht voor fietsers op rustige momenten altijd op groen en zijn er voor voetgangers blindegeleide markeringen en 'rateltikkers' aangebracht. Ook is er een aftelsysteeem voor autoverkeer geïmplementeerd.

Weg- en straatmeubilair
We hebben een aantal kleine en grote werkzaamheden uitgevoerd.

• Verlichte bewegwijzering omgebouwd naar reflecterend.
• Buurtgericht aanpak voor het rechtzetten en verwijderen van verkeersborden waar nodig.
• Herstellen/schoonmaken van borden langs hoofdwegen.

Thema II Veiligheid
Onze vooraf geplande activiteiten in 2025 waren gericht op:

• Criminaliteit, dreigende openbare ordeverstoringen en overlast voorkomen. De nadruk lag hierbij op ondermijning, jonge aanwas en doorgroeiers, digitale veiligheid, maatschappelijke onrust en woonfraude.
• Voorbereid zijn om effectief en adequaat te reageren op rampen en crises;
• Milieu en veiligheidsrisico’s beheersen bij onder meer het bouwen, gebruiken en slopen van gebouwen en inrichtingen;

Het grootste deel van de geplande activiteiten voor 2025 is uitgevoerd. Samen met wijkbewoners, ondernemers en partners hebben wij gewerkt aan het vergroten van bewustwording en de weerbaarheid. En het op verschillende vlakken versterken van de meldingsbereidheid en het gevoel van veiligheid in Nieuwegein.

In januari 2025 is het Integraal Veiligheidsplan (IVP 2025-2028) en bijbehorend Uitvoeringsplan (UVP 2025-2026) vastgesteld, dat in samenwerking met onze inwoners, interne en externe (veiligheids)partners is opgesteld. Deze plannen helpen de gemeente om goed samen te werken met alle partners aan de lokale veiligheid.

Aanpak onbegrepen gedrag met gevaarzetting en samenwerking zorg, veiligheid en wonen
Naast de geplande activiteiten zijn er ook onverwachtse gebeurtenissen die veel impact hebben. Op 1 februari 2025 heeft er een steekincident in Nieuwegein plaatsgevonden waarbij een 11-jarig meisje om het leven kwam. De dader is een man met ernstige psychiatrische problematiek. Vijf maanden later vond er een ander steekincident plaats waarbij een meisje gewond raakte en door snel ingrijpen erger is voorkomen. Ook in dit geval is er sprake van ernstig psychiatrische problematiek bij verdachte. Naast de directe (na)zorg die n.a.v. deze incidenten is verleend aan de families en de buurtbewoners, hebben wij met onze samenwerkingspartners ingezoomd op de volgende vraagstukken: 'hoe gaat de aanpak onbegrepen gedrag met gevaarzetting in de breedste zin, waar lopen wij tegenaan bij de aanpak en wat kunnen wij (beter) doen?’. Hierbij is onder andere specifieke aandacht voor betere samenwerking (intern en extern) op het gebied van zorg, veiligheid en wonen. Daarnaast heeft naar aanleiding van het dodelijke steekincident de burgemeester contact gezocht met verschillende landelijke organisaties en ministeries. Vanuit dit contact is er gezamenlijk een praktijktafel ingericht om met elkaar te werken aan het oplossen van knelpunten en het regelen van voldoende woon- en behandelplekken voor mensen met onbegrepen gedrag met een gevaarsrisico.

Ondermijning
Samen met onze partners hebben wij middels het uitvoeren van 14 controles zicht gekregen op risicogebieden, branches en risicolocaties. Dit jaar zijn er aanzienlijk meer bestuurlijke interventies toegepast, mede door de toename van het aantal meldingen van 52 naar 116. De 27 interventies hebben o.a. geleid tot het sluiten van woningen, bestuurlijke waarschuwingen, lasten en boetes, tegenhouden van vergunningen en opleggen van voorwaarden. Ook zijn er door partners strafrechtelijke onderzoeken gestart, boetes opgelegd, erkenningen ingetrokken en illegale waren in beslag genomen. In het algemeen hebben wij vooral te maken met de volgende thema’s:

• Drugscriminaliteit
• Witwassen
• Arbeidsuitbuiting
• Illegale prostitutie
• Vestiging van malafide bedrijven
• Zorgcriminaliteit

Het verhogen van het aantal meldingen blijven wij versterken door naast bewustwordingsbijeenkomsten en trainingen (o.a. Loods17: het regionaal trainingscentrum ondermijning), gerichte communicatie en gesprekken dit jaar ook aan te sluiten bij de campagne ‘Vreemd of verdacht?’ en het houden van Knock and Talks. Binnen de regionale samenwerking versterken wij onze weerbaarheid ook door de start van het opstellen van een gezamenlijke Weerbaarheidsnorm met partners (zoals de Flevolandse Weerbaarheidsnorm) en de totstandkoming van een Bibob Expertise Team met de gemeenten in het district. Deze activiteiten krijgen verder vorm in 2026.

Jonge aanwas & doorgroeiers (PMG)
Het programma Preventie met Gezag (Jonge aanwas en doorgroeiers) is samen met de partners verder ontwikkeld. In het uitvoeringsplan 2024-2026 staan concrete acties voor de 3 pijlers: beeld op orde, preventie en aanpakken en oppakken. Onderstaand staan de belangrijkste activiteiten weergegeven die in 2025 zijn gestart:

• Sinds januari 2025 is de persoonsgerichte aanpak Jonge Aanwas en doorgroeiers in uitvoering. Een interventieteam bestaande uit politie, OM, raad voor de kinderbescherming, Jeugdreclassering, Reclassering en gemeentelijke vertegenwoordiging zet zich in voor deze doelgroep met een maatwerk aanpak. Tot nu toe zijn 18 jongeren voor deze aanpak getriageerd. Nieuw in deze aanpak is dat er twee vaste coaches voor de jongeren beschikbaar zijn.
• De pilot dealeraanpak is gestart. De dealeraanpak heeft als doel om te voorkomen dat jonge dealers doorgroeien in de drugscriminaliteit. De essentie van de aanpak is het helpen van jonge dealers (12-23 jaar), die niet of matig in beeld zijn bij politie en justitie, in plaats van ze te straffen.
• We hebben een reintegratieofficier geworven, die als functie heeft om jongeren te begeleiden zowel al in detentie als na vrijlating zodat ze hun leven weer op kunnen pakken. Doel is de jongeren te ondersteunen en perspectief te geven waardoor recidive kan worden voorkomen.
• 3 x 3 unites is sinds februari actief in Nieuwegein waarbij jongeren door middel van 3 x3 basketbal worden opgeleid tot Young leaders en zelf rolmodel kunnen zijn voor jongeren in hun buurt.
• Sport en Defensie maken weerbaar: aansluiting bij het sportprogramma met VO-scholen nu met leerlingen vanuit groep 8 gericht op het versterken van hun weerbaarheid.
• Vanuit maatschappelijk herbestemmen is een bijdrage ontvangen voor investering in het voorplein van Merwestein.
• We hebben een nieuwe aanvraag PMG opgesteld en toegekend gekregen voor de periode 2026-2029.

Digitale veiligheid
Wij hebben naar verschillende doelgroepen gericht gecommuniceerd over trends en ontwikkelingen die wij zien bij politiezaken en aangiftes. De belangrijkste voorbeelden hiervan zijn: de Echt of Nep campagne voor ouderen, toekomstbestendige bedrijventerreinen, de escaperoombus Bl@ckmail en actiedag ‘Echt niet vandaag’.

Woonfraude
Met de aanpak woonfraude gaan wij adres- en woonfraude tegen, bevorderen wij de adreskwaliteit in de BRP én de leefbaarheid en veiligheid. Wij voeren doorlopend controles uit. De processen en de juridische en organisatorische inrichting van de aanpak hebben wij verbeterd. Daarnaast zijn het meldpunt huurproblemen en het huurteam ingezet.

Crisisbeheersing, bevolkingszorg en opvang vluchtelingen
Bevolkingszorg 3.0 is formeel vastgesteld. Op basis hiervan is gewerkt aan de uitrol binnen de eigen organisatie. Meerdere kolommen van bevolkingszorg zijn versterkt door o.a. het aanstellen van nieuwe lokale functionarissen en de functionarissen zijn wederom getraind. Een extra verbinding is lokaal gelegd tussen het proces bevolkingszorg met het cyber- en ICT-crisisplan.

De opvang van vluchtelingen is voortgezet in verschillende vormen. In 2025 is onder andere gewerkt aan de voorbereidingen voor het openen van de opvanglocaties aan de Newtonbaan begin 2026.

De methodiek van het bestuurlijk kernteam is gebruikt bij de gemeentelijke inzet naar aanleiding van het dodelijke steekincident op 1 februari 2025 in de Anemoonstraat. Daarnaast is de crisisorganisatie geactiveerd op het moment dat er mogelijke scheuren in het plafond bij Pets Place waren geconstateerd. Achteraf bleek het gelukkig te gaan om oppervlakkige schade.

Nieuw in 2025 is de verscherpte aandacht voor het programma veerkracht en weerbaarheid.
De gemeente Nieuwegein werkt hierbij nauw samen met de VRU en de VNG. Gestart is met bewustwording van het thema binnen de eigen organisatie. Verder is er een uitvoeringsplan opgesteld om in 2026 verder te werken aan dit programma. In het bijzonder wordt uitvoering gegeven aan het uitwerken van de maatregelen die de VNG aan gemeenten heeft opgelegd.

Beheersen van milieu- en veiligheidsrisico’s bij bouwen, gebruiken en slopen
De Wet Kwaliteitsborging Bouw is in januari 2024 ingegaan voor gevolgklasse 1 (eenvoudige bouwwerken, zoals grondgebonden woningen). Vanuit de uitvoering zien wij de volgende problemen: extra kosten voor gemeenten en de inwoner, onvolledige dossiers bij oplevering van gebouwen, en verminderde informatiepositie van gemeenten. De gemeente is hierover in gesprek met de VNG en andere samenwerkingspartners. Er is meer ervaring opgedaan met het werken met BLVC-plannen. De geplande fysieke controles bij bedrijven zijn uitgevoerd, net zoals toezicht op de energiebesparingsplicht. Ook hebben wij veel tijd besteed aan de oorzaken en gevolgen, van het instorten van de parkeergarage van het Antoniusziekenhuis, en het vervolg(herstel)traject.

Hieronder vindt u het resultaat van het programma.